Obrazy i mapy warstwowe z lasera: klej, pasowanie, kerf i wypaczanie

Mapa warstwowa jest tyle warta, ile jej złożenie. Elementy odrobinę za małe, warstwy, które uciekają przy ściskaniu, i podstawa, która po miesiącu się wygina – o to twórcy pytają najczęściej. Ten poradnik omawia kerf, pasowanie, klej i wypaczanie na liczbach z kart technicznych, a przykładem przez cały tekst jest warstwowa mapa miasta.

Jak zbudowana jest mapa warstwowa?

Każda mapa warstwowa to stos płaskich arkuszy, a każdy z nich zawiera jeden rodzaj elementów. Nasze mapy miast 3D (Viperys Wall Art, nasz własny sklep) budujemy od dołu: podstawa z wyciętą wodą, warstwa ulic, warstwa budynków i wysp oraz warstwa parków. Warstwy są ze sklejki topolowej, rama z litej sosny, woskowana ręcznie, a woda to prawdziwa żywica epoksydowa w trzech odcieniach niebieskiego, wylewana ręcznie i utwardzana przez 48 godzin. Warstwy zobaczysz na naszej stronie o rzemiośle.

Kolejność warstw według naszej strony o rzemiośle. Inni twórcy dodają lub łączą warstwy; problemy zostają te same.

Każdą warstwę trzymaj w LightBurn jako osobną warstwę cięcia, żeby dla każdej osobno ustawić liczbę przejść i Kerf Offset. Dobrym punktem wyjścia jest plik warstwowy z Maperivo Laser Map Designer. Podstawy projektowania opisujemy w tekście jak zrobić warstwową mapę z drewna.

Czym jest kerf i dlaczego elementy wychodzą za małe?

LightBurn definiuje kerf jako szczelinę materiału usuniętego przez wiązkę. Wiązka idzie środkiem linii, więc po każdej stronie ubywa połowa kerfu: każdy element zewnętrzny wychodzi odrobinę za mały, a każdy otwór odrobinę za duży. Różnica to „zwykle ułamek milimetra”, ale w mapie z setkami krawędzi te różnice się sumują.

Kerf nie jest stały. Thunder Laser USA wymienia materiał, grubość, ogniskową, ciśnienie powietrza i kierunek cięcia (X albo Y). Na forum LightBurn użytkownik tnący MDF 3 mm podsumował kompromis: mała prędkość, duża moc i mało przejść dają „dużo więcej zwęglenia i szerszy kerf”, a duża prędkość, mała moc i wiele przejść dają lepsze cięcie, choć trwa to dłużej. Pracownia Purdue dodaje, że boki cięcia mają „kąt 1–2 stopni”, a detale powinny być od siebie co najmniej 0,04 cala (ok. 1 mm), choć lepiej 0,1 cala (ok. 2,5 mm). To ważne przy wąskich kwartałach między ulicami.

Przy warstwach, które tylko leżą na sobie, kilka dziesiątych milimetra rzadko widać. Przy elementach, które muszą wejść w wycięcie – park wpuszczony w warstwę ulic albo jezioro z akrylu osadzone w podstawie – kerf decyduje, czy element wejdzie.

Jaki kerf ma dioda, a jaki laser CO2?

ZapCraft, niezależny serwis o laserach, pisze, że w wielu diodach tnących cienką sklejkę kerf „zwykle wynosi około 0,08–0,20 mm”. Firma tnąca Ponoko podaje, że jej kerf „zaczyna się od około 0,2 mm”, a w akrylu przezroczystym 3 mm wynosi średnio 0,2 mm. Sculpteo, które tnie laserami CO2 100 W, publikuje 0,28–0,5 mm dla sklejki topolowej 3 mm i 0,31–0,36 mm dla okoume 3 mm. Purdue podaje typowy kerf około 0,011 cala (ok. 0,28 mm). xTool podaje 0,25–0,51 mm dla drewna i tworzyw, przy ogólnym zakresie 0,08–1 mm.

Dwie rzeczy rzucają się w oczy. Zakres dla topoli w Sculpteo jest szeroki (0,28–0,5 mm przy 3 mm), szerszy niż dla okoume, więc topolę mierz więcej niż raz. A plamka diody nie jest okrągła: LightBurn zauważa, że niektóre diody mają prostokątną plamkę, która daje inny kerf (i moc) w osi pionowej i poziomej. Thunder Laser wyjaśnia dlaczego: światło diody pochodzi z płaskiej, prostokątnej powierzchni półprzewodnika.

Jak ustawić Kerf Offset w LightBurn?

1. Zmierz. Wytnij test noniuszowy kerfu z LightBurn przy offsecie 0, odczytaj wartość z noniusza i podziel przez 40. Przykład z dokoumentacji: 2,3 / 40 = 0,0575 mm.
2. Wpisz. Kerf Offset jest w Cut Settings Editor, w trybie Line. Wartości dodatnie powiększają kształt na zewnątrz, ujemne zmniejszają do środka.
3. Zaufaj kształtom wewnętrznym. Kształty leżące wewnątrz innych kształtów na tej samej warstwie dostają odwrócony kierunek offsetu, więc otwory też wychodzą we właściwym rozmiarze.
4. Zamknij ścieżki. Offset „działa tylko na kształtach zamkniętych”. Otwarta linia ulicy nie zostanie przesunięta.
5. Przy wpustach podziel kerf. Użytkownicy forum LightBurn dają cały kerf na jedną część albo połowę na każdą stronę pasowania; Thunder Laser USA radzi przesunąć ścieżkę o połowę kerfu.
6. Uwzględnij X i Y. Kerf Offset „nie ma składowej X ani Y” (forum LightBurn). Przy prostokątnej plamce diody LightBurn radzi wziąć większą wartość albo obrócić projekt o 45 stopni.

Rada z forum, którą warto przejąć: najpierw skalibruj wymiary maszyny na znacznikach grawerowanych, dopiero potem mierz kerf na cięciach. Inaczej błąd skali schowa się w ustawieniu kerfu.

Jak utrzymać arkusz płasko podczas cięcia?

Wygięty arkusz tnie się nierówno, bo część wypada poza ogniskiem: Glowforge pisze, że wypaczony materiał może nie dawać powtarzalnych cięć, a Craft Closet – że prowadzi to do niedociętych miejsc. Na forum LightBurn użytkownik diody zmierzył wysokość stołu wahającą się od +0,3 do −1,3 mm w polu roboczym i naprawił cięcia, zwalniając i tnąc w 3 przejściach.

• Szpilki do stołu plaster miodu delikatnie dociskają arkusz (Craft Closet). Mocne wygięcie potrafi je wypchnąć (forum Glowforge).
• Magnesy i wkręty: użytkownicy forum Glowforge stosują magnesy neodymowe i wkręty z kołkami rozporowymi i podkładkami; Creatorally przytwierdza arkusz do stołu małymi drewnianymi klockami na śrubach.
• Bez moczenia: Creatorally ostrzega, że namoczona i dociśnięta sklejka „często schnie nierówno”. Thunder Laser USA radzi co prawda zanurzyć cienką sklejkę w wodzie, żeby uniknąć przypaleń, ale przy warstwach, które mają zostać płaskie, moczenie tylko szkodzi.

Dlaczego warstwy wypaczają się po cięciu i jak przechowywać drewno?

Drewno pobiera i oddaje wilgoć, aż osiągnie równowagę z otaczającym powietrzem. Amerykańskie Forest Products Laboratory nazywa to wilgotnością równoważną (EMC). Przy 21,1 °C wynosi ona 6,2% przy wilgotności względnej 30%, 9,2% przy 50% i 12,0% przy 65%. Drewno pracuje najmocniej stycznie, promieniowo mniej więcej o połowę słabiej, a wzdłuż włókien tylko o 0,1–0,2%. Podręcznik zaleca stosowanie drewna przy wilgotności „jak najbliższej” tej, którą będzie miało w użytkowaniu, i podaje, że w wilgotnym magazynie drewno odzyskuje około 2% wilgotności miesięcznie przez pierwsze 45 dni.

Niemiecki sklep ze sklejką wood4pros podaje praktyczne zasady: przechowuj płyty płasko, nie na sztorc, przy wilgotności względnej 40–60%, i daj im się aklimatyzować w warsztacie co najmniej 24–48 godzin. Amerykańskie docelowe wilgotności z podręcznika są regionalne, więc opieraj się na wilgotności powietrza mierzonej własnym higrometrem. Wszystkie warstwy jednego obrazu tnij i klej z arkuszy, które leżały w tym samym pomieszczeniu. Titebond dodaje limit przy klejeniu: przy wilgotności drewna powyżej 16% klej może nie wyschnąć.

Jak spasować warstwy?

• Zrób ramkę-szablon. ScreenPrinting.com otacza obrys „nieco większym prostokątem, który tworzy stabilną ramkę”. Wytnij ją ze ścinka w tym samym zleceniu, żeby pasowała do elementów.
• Wygraweruj znaczniki. Mr Carve graweruje znaczniki pasowania w rogach każdej warstwy.
• Najpierw krawędzie. „Wyrównanie zewnętrznych krawędzi jest chyba najważniejsze” (Shamblog, relacja z budowy mapy topograficznej).
• Jedna warstwa naraz. Danielle Wethington kleiła każdą warstwę osobno, „żeby zminimalizować ryzyko przesunięcia”.
• Ściskaj delikatnie. „Dokręcanie ścisków może przesunąć lub skręcić elementy” (Shamblog).

Żeby grawerować na już wyciętej warstwie, funkcja Print and Cut w LightBurn dopasowuje zadanie do dwóch punktów docelowych, czyli znaczników pasowania. Wymaga lasera portalowego z bazowaniem i współrzędnych absolutnych, a głowicę podjeżdża się nad każdy krzyżyk.

Jakim klejem łączyć warstwy?

Nie ma jednego właściwego kleju. Zestawienie odpowiedzi twórców na OMG Laser wymienia klej CA, CA z aktywatorem, Titebond III, E6000, klej w sztyfcie, taśmę dwustronną 3M i arkusze z nałożonym klejem. Liczby poniżej pochodzą z kart technicznych producentów.

Karty techniczne i FAQ producentów, sprawdzone 24 września 2026. Axminster podaje czas otwarty/zamknięty 5/10 min dla Titebond Original i II, 10/20 dla III i 15/25 dla Extend.

Jak to czytać: PVA pasuje do klejenia całych powierzchni drewno do drewna, gdy możesz ścisnąć lub obciążyć warstwy. CA pozwala obejść się bez ścisków przy drobnych elementach, jak parki i wyspy – i właśnie stąd wzięło się pytanie na OMG Laser: autorowi klej do drewna nie sprawdzał się przy mniejszych elementach. Klej w sprayu i taśma transferowa nie wnoszą wody, a epoksyd 5-minutowy nie kurczy się przy utwardzaniu.

Jak kleić bez wypaczania i wypływek?

• Mniej wody, mniej wypaczeń. W wątku na Sawmill Creek o laminowaniu sklejki stolarz ostrzegał, że kleje wodne „prawie na pewno spowodują wypaczenie”. Jako alternatywy padły poliuretanowy klej montażowy, epoksyd i klej kontaktowy albo „siateczka żółtego kleju rozrzucona po jednym arkuszu” zamiast pełnej warstwy. Twórcy z zestawienia OMG Laser z tego samego powodu kleją warstwy 1/16 cala klejem w sztyfcie.
• Mniej kleju, niż myślisz. „Ściski i tak wyciskają mnóstwo nadmiaru kleju, więc pewnie potrzebujesz mniej, niż myślisz” (Shamblog). Titebond podaje grubość warstwy kleju około 6 tysięcznych cala (0,15 mm).
• Równy docisk. Karta Titebond podaje 100–150 psi dla drewna iglastego i 175–250 psi dla liściastego. To wartości dla złączy konstrukcyjnych; przy warstwach dekoracyjnych dbaj o równy docisk i pilnuj, czy elementy nie uciekają.
• Odpowiednio ciepło i sucho. Powyżej 10 °C i drewno poniżej 16% wilgotności (Titebond).

Arkusze z klejem pod laserem: kleje nakładane fabrycznie, jak DualTite, reklamuje się jako przeznaczone do materiałów ciętych laserem, z radą „nałóż przed cięciem”, ale strona nie podaje żadnych danych technicznych. Emory TechLab zakazuje cięcia laserem materiałów samoprzylepnych, bo ich klej może zawierać chlor, a karta 3M 467MP w ogóle nie wspomina o cięciu laserem. Nie tnij przez klej, dopóki jego karta charakterystyki nie wyklucza chloru.

Wypływki a woda z żywicy: ArtResin wymienia wosk, smar, silikon, klej z taśmy, oleje z bejc i krem do rąk jako przyczyny „łysych” plam, a porowate drewno zaleca najpierw zagruntować. Nie znaleźliśmy źródła, które mówi, czy zaschnięte wypływki PVA dają ten sam problem, więc traktuj to jako niewiadomą i testuj na ścinku. Samo wylewanie opisujemy w poradniku wykańczanie drewna z lasera i żywica epoksydowa.

Jak oprawić i powiesić mapę warstwową?

Nasze mapy 3D są oprawione w ramę z litej sosny, a mapy ażurowe wiszą na ukrytych zawieszkach. Mają wymiary od 20×20 cm do 45×90 cm (zobacz przewodnik po rozmiarach). Cokolwiek budujesz, zważ gotowy obraz, zanim wybierzesz okucia.

Wartości metryczne to nasze przeliczenia.

Co poszło nie tak z warstwami?

Wybór samych arkuszy opisujemy w poradniku sklejka do lasera diodowego i CO2, a decyzję, co ciąć, a co grawerować na każdej warstwie, w tekście cięcie a grawer w warstwach.